Masters voor beleid en management in en voor de gezondheidszorg
| Auteur | Prof. dr. Roland Bal |
| Functie | Opleidingsdirecteur |
| Organisatie | Erasmus Universiteit - iBMG |
De gezondheidszorg kan zich de laatste jaren verheugen op een toenemende belangstelling. Geen dag gaat voorbij of er staat wel een aantal berichten in de krant over de gezondheidszorg. De geleidelijke introductie van marktwerking houdt de gemoederen van velen bezig en moet leiden tot een efficiëntere organisatie van de zorg. Maar de markt brengt ook met zich mee dat zorginstellingen in financiële problemen kunnen geraken. Problemen rond de kwaliteit en veiligheid van zorg – of het nu gaat over ‘pyjamadagen’, onnodige sterfgevallen in ziekenhuizen of het gebruik van isoleercellen in de geestelijke gezondheidszorg – zijn aan de orde van de dag. De zorg moet bovendien patiëntgerichter worden en beter inspelen op de mogelijkheden voor preventie.
De organisatie van de gezondheidszorg wordt steeds complexer. De zogeheten ‘dubbele vergrijzing’ maakt dat er een toenemend beroep wordt gedaan op de zorg. Doordat overlevingskansen steeds beter worden, stijgt het aantal chronisch zieken met grote sprongen. Het gaat om mensen die de rest van hun leven op enigerlei wijze gebruik zullen blijven maken van gezondheidszorg en behoefte hebben aan allerlei verschillende vormen van zorg. Bovendien neemt de specialisatie steeds meer toe, met alle problemen van afstemming die daar bij komen kijken, en worden er steeds complexere medische technieken ingevoerd. Ook die vragen om steeds meer afstemming. Het gebruik van minimale invasieve chirurgie – opereren ‘door een gaatje’ – vraagt bijvoorbeeld een ander soort samenwerking op de operatiekamer dan traditionele chirurgie. Het Elektronisch Patiënten Dossier snijdt zelfs dwars door de gehele gezondheidszorg heen en vraagt samenwerking tussen huisartsen, apothekers, verloskundigen, ziekenhuizen, verpleeghuizen, ambulancediensten et cetera.
Door de groei van het aantal chronisch zieken, maar ook doordat de Nederlandse bevolking steeds ouder wordt, wordt er bovendien een groeiend beroep gedaan op de gezondheidszorg. Als de huidige lijn wordt doorgetrokken betekent die groei dat in 2020 ongeveer een kwart van de Nederlandse beroepsbevolking in de gezondheidszorg zou moeten werken. Het is duidelijk dat dit niet kan. Dat betekent dat er hard gewerkt moet worden om het groeiende beroep op de zorg te accommoderen; efficiënter werken door de invoer van nieuwe technieken helpt dan voor een deel, maar is niet genoeg. Preventie wordt daarnaast steeds belangrijker alsmede het invoeren van zorgvormen waar patiënten zelf ook meer werk op zich nemen (bijvoorbeeld via zogeheten ‘disease’ of ‘health management’ programma’s).
Kortom: de gezondheidszorg staat voor een aantal grote uitdagingen. En om die uitdagingen aan te kunnen gaan zijn veel slimme en goed opgeleide mensen nodig. Veel zorgprofessionals natuurlijk: artsen, verpleegkundigen, paramedici zoals fysiotherapeuten, ergotherapeuten, et cetera. Maar daarnaast ook veel mensen die juist kunnen helpen de gezondheidszorg op een andere manier in te richten. Managers dus. Maar wel managers die veel verstand hebben van hoe de gezondheidszorg precies in elkaar steekt. Die weten wat de juridische positie van patiënten, professionals en zorginstellingen is. Die weten hoe financieringsstromen in de gezondheidszorg lopen. Die snappen hoe zorginstellingen bestuurd worden en inzicht hebben in de soms complexe verhouding tussen managers en professionals in de zorg. Die weten hoe zorgprocessen op een efficiënte manier kunnen worden ingericht en worden ondersteund door de nieuwste informatietechnologie. En die de creativiteit en durf hebben om in deze complexiteit met nieuwe ideeën te komen en die in te voeren.
Gelukkig is er in Nederland een aantal goede opleidingen op masterniveau die aan de behoefte aan beleidsmakers en managers in en voor de gezondheidszorg kunnen voldoen. Opleidingen in Rotterdam, Maastricht, Enschede en Amsterdam bieden gerichte universitaire masteropleidingen aan, waarin zowel theoretische als praktische kennis wordt geboden, die toekomstige beleidsmakers en managers in de zorg nodig hebben. De Erasmus Universiteit Rotterdam biedt bijvoorbeeld de masteropleidingen Zorgmanagement en Health Economics, Policy & Law (Engelstalig) aan.
Gezien de hierboven beschreven ontwikkelingen biedt de gezondheidszorg ook een steeds interessantere plek om te gaan werken. De behoefte aan goed geschoolde mensen is bovendien groot en afgestudeerden kunnen dan ook meestal direct aan de slag. Vaak hebben zij tijdens hun studie al diverse bijbanen in de gezondheidszorg.Afgestudeerden gaan in groten getale aan de slag bij zorginstellingen zoals ziekenhuizen, verzorgings- en verpleeghuizen, GGD’s of instellingen voor de geestelijke gezondheidszorg. Maar ze gaan ook werken bij het groeiend aantal adviesbureaus dat in de gezondheidszorg actief is; bij verzekeringsmaatschappijen, bij overheidsinstanties of bij het bedrijfsleven zoals de farmaceutische industrie of bedrijven die hulpmiddelen en andere medische technologie ontwikkelen. De opleidingen op het gebied van beleid en management voor de gezondheidszorg kunnen zich dan ook allemaal op een groeiende studentenstroom verheugen.
Het werkveld wordt bovendien steeds internationaler. Niet alleen bewegen patiënten zich steeds meer en vaker internationaal – denk aan expats, vakantiegangers, bewoners van grensregio’s of pensionado’s – ook gaan zorginstellingen of zorgverzekeraars steeds vaker internationale verbindingen aan. In sommige landen bestaan bijvoorbeeld al internationale zorgconcerns en het is niet onwaarschijnlijk dat dit soort concerns ook in Nederland zal ontstaan. Die internationale component brengt allerlei nieuwe complexiteiten met zich mee, omdat de organisatie en financiering van de zorg in verschillende landen anders geregeld is. Wie de grens overgaat, krijgt dan ook te maken met andere vormen van verzekering, met een andere positie van professionals en met andere vormen van regulering. Zeker in grensregio’s worden de problemen hiervan al in groeiende mate ervaren. Dat betekent ook dat er steeds meer behoefte komt om de gezondheidszorg ook op internationaal niveau – bijvoorbeeld in Europees verband – te reguleren en te organiseren. De Europese Unie, die traditioneel nog weinig over de gezondheidszorg te zeggen heeft, is op dit terrein dan ook in beweging. Ook op dit niveau ontstaat op termijn dus een grotere behoefte aan mensen, die inzicht hebben in het functioneren van de gezondheidszorg in verschillende landen. Dat geldt evenzeer voor de internationale verzekeraars en zorgconcerns van de toekomst.
Voor iedereen die nu voor de keuze staat een masteropleiding te kiezen, bieden opleidingen op het gebied van het beleid en management in en voor de gezondheidszorg dus een mooi uitzicht. Niet alleen op een uitdagende en interessante baan na afronding. Maar vooral op een boeiende studie, waarin vanuit meerdere perspectieven inzicht kan worden verkregen en ervaring kan worden opgedaan in een complex en maatschappelijk zeer relevant veld. Dat is dus altijd een goede keus.