Vergelijkbare opleidingen
Opleiding: Leergang Ongelijkheid en Solidariteit
Leerdoel
Sociale ongelijkheid is een kenmerk van alle samenlevingen. Het gaat hierbij om verschillen in inkomen, in arbeidsmarktpositie, maar ook in maatschappelijk hulpbronnen, zoals macht. De mate van ongelijkheid verschilt sterk tussen landen en verandert in de loop van de tijd. Nederland staat bekend als een relatief egalitair land, maar de ongelijkheid is sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw wel toegenomen. In deze leergang gaan we na welke mechanismen ten grondslag liggen aan het ontstaan van ongelijkheden en in hoeverre het wenselijk en mogelijk is ongelijkheid te beperken. Speciale aandacht gaat uit naar de rol van de overheid, die ongelijkheid kan verminderen via belastingheffing, sociale zekerheid en pensioenen en regulering van de arbeidsmarkt. Daarbij doet zij een beroep op de solidariteit van de bevolking. Maar die solidariteit kent wel grenzen.
De leergang biedt inzicht in actuele maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op de sociale ongelijkheid en de solidariteit in ons land en de mogelijkheden van de overheid om deze te beïnvloeden.
Programma
Bijeenkomst 1 Inleiding tot het thema ongelijkheid en solidariteit
In de eerste, inleidende bijeenkomst wordt uiteengezet wat de economische en de sociologische wetenschap ons kunnen leren over de oorzaken van ongelijkheid. Aan bod komen factoren als schaarste op de (arbeids)markt, het belang van opleiding en de rol van macht.
1: Economisch perspectief
prof. dr. Paul de Beer
2: Sociologisch perspectief
dr. Caroline Dewilde
Bijeenkomst 2 Solidariteit
De instrumenten van de overheid om (inkomens)ongelijkheid te beperken berusten op solidariteit: van hoge met lage inkomensgroepen, van werkenden met niet-werkenden, van gezonden met zieken, van jongeren met ouderen. Maar waarop is solidariteit gebaseerd? Vereist zij dat mensen altruïstisch zijn of gaat het om welbegrepen eigenbelang?
1: Altruisme of eigen belang?
dr. Ferry Koster
2: Betrokkenheid in de wijk
dr. Lex Veldboer
Bijeenkomst 3 Morele aspecten van ongelijkheid en solidariteit
Sommigen beschouwen de toename van inkomensongelijkheid als onwenselijk, anderen zien deze als onvermijdelijk of als een gewenste correctie op een te ver doorgeschoten gelijkheidsdenken. Wat bepaalt welke omvang van (on)gelijkheid als rechtvaardig of onrechtvaardig kan worden aangemerkt? Is een beloning rechtvaardig als deze gebaseerd is op prestatie, of op inspanning of op behoefte? Wat is een redelijk topsalaris of een aanvaardbaar minimuminkomen?
1: De morele basis van (on)gelijkheid
drs. Pieter Pekelharing
2: Wat is rechtvaardige beloning
PM
Bijeenkomst 4 Ongelijkheid op de arbeidsmarkt
Sociale ongelijkheden manifesteren zich misschien wel het sterkst op de arbeidsmarkt. Het opleidingsniveau is een belangrijke determinant voor iemands arbeidsmarktpositie. Wordt de kloof tussen hoogopgeleiden en laagopgeleiden steeds groter? Het verschil in arbeidsparticipatie tussen mannen en vrouwen is juist kleiner geworden, maar de verschillen in arbeidsduur (deeltijd versus voltijd), beloning en carrièreperspectieven (het glazen plafond) zijn hardnekkig. Hoe zijn deze ontwikkelingen te verklaren?
1: De kloof tussen hoog- en laagopgeleiden
prof. dr. Paul de Beer
2: Voorkeuren of belemmeringen? De arbeidsdeel name van moeders
drs. Justine Ruitenberg
Bijeenkomst 5 Solidariteit en verzorgingsstaat
De miljarden euro’s die jaarlijks via de Nederlandse verzorgingsstaat worden herverdeeld, doen een zwaar beroep op de solidariteit van de burgers die er aan moeten meebetalen. Deze solidariteit kan zijn gebaseerd op de verwachting dat men er later zelf een beroep op zal kunnen doen. Dit vormt een belangrijke basis voor het pensioenstelsel. Maar het vereist wel dat het pensioenstelstel op langere termijn houdbaar is en daarover is recent twijfel ontstaan. Een andere voorwaarde om te willen bijdragen aan de verzorgingsstaat kan zijn dat de gebruikers al het mogelijke doen om hun beroep op de solidariteit van anderen zo beperkt mogelijk te houden. Dit heeft geresulteerd in pleidooien voor een meer activerende verzorgingsstaat. Maar wat houdt actieve solidariteit precies in?
1: De houdbaarheid van het pensioenstelsel
prof. dr. Wiemer Salverda
2: Van passieve naar activerende verzorgingsstaat
prof. dr. Margo Trappenburg
Bijeenkomst 6 Pensioenen
Het stelsel van sociale zekerheid is een enorme herverdelingsmachine die inkomen overhevelt van werkenden naar niet-werkenden. Deze herverdeling vermindert de inkomensongelijheid aanzienklijk, maar kan ook onbedoelde effecten oproepen. Hoe omvangrijk is de inkomensherverdeling via de sociale zekerheid eigenlijk en hoe scoort Nederland in vergelijking met andere landen?
1: De herverdelende werking van de sociale zekerheid
prof. dr. Koen Caminada
2: Begeleiding bij het schrijven van een notitie/essay
prof. dr. Paul de Beer
Bijeenkomst 7 Afsluitende bijeenkomst met netwerkborrel en certificaatuitreiking
Opleiding kerngegevens